Το κάστρο της Κομοτηνής είναι το μεγαλύτερο και αρχαιότερο μνημείο της πόλης. Κατασκευάστηκε αρχικά ως ασφαλής σταθμός διανυκτέρευσης για ταξιδιώτες στο σταυροδρόμι σημαντικών δρόμων με σπουδαιότερη την Εγνατία Οδό. Για το χρόνο ανέγερσης του διίστανται οι απόψεις. Αρχικά επικράτησε η άποψη ότι χτίστηκε περί τον 4ο αι. μ. Χ. από τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο τον Α" (379 - 395 μ.Χ.). Την άποψη αυτή υποστήριξε ο Κομοτηναίος Καθηγητής Ιστορίας και Λαογραφίας στο ΑΠΘ Στίλπων Κυριακίδης, ισχυριζόμενος ότι νέος ανέγνωσε επιγραφή «Θεοδοσίου Κτίσμα» η οποία όμως δεν διασώθηκε. Μεταγενέστεροι αρχαιολόγοι και αρχιτέκτονες τοποθετούν την κατασκευή του Κάστρου τον 10ο ή τον 11ο αι. Άλλωστε μόλις από τα μέσα του 14ου αιώνα άρχισαν να υπάρχουν αναφορές από ιστορικούς. Η τοποθεσία εκείνα τα χρόνια ονομαζόταν Κουμουτζηνά. Το σχήμα του είναι περίπου τετράγωνο με μήκος κάθε πλευράς περί τα 120μ. Η κατασκευή του τείχους έχει γίνει κυρίως με λίθους ποταμού και ισχυρά κεραμοκονία. Είχε συνολικά δεκαέξι πύργους, από τους οποίους οι δώδεκα ήταν ορθογωνικοί και οι τέσσερις κυκλικοί στις γωνίες του. Το ύψος του έφτανε στα 9,60μ. Είχε δυο κύριες εισόδους στην Βόρεια και Ανατολική πλευρά και μία παραπυλίδα στη Νότια. Με την πάροδο των αιώνων και κυρίως μετά την καταστροφή της γειτονικής Μοσυνούπολης (1206) χάρη στην προστασία που πρόσφερε, έγινε πόλος έλξης για τους πληθυσμούς της περιοχής. Το τείχος έμεινε ανέπαφο ως το 1364-1365 χρόνους όπου η Κομοτηνή έπεσε στα χέρια των Οθωμανών. Οι Οθωμανοί, κατά την διάρκεια των εισβολών τους, κατέστρεψαν ένα μέρος του κάστρου και έχτισαν με τις πέτρες του τζαμιά και άλλα δημόσια κτίρια. Το καταστροφικό έργο συνέχισαν οι Βούλγαροι, οι οποίοι την περίοδο 1913-1919 κατεδάφισαν τους πύργους και ένα μεγάλο μέρος του τείχους που είχε απομείνει. Η τελευταία κατεδάφιση έγινε δυστυχώς από την ελληνική διοίκηση, μόλις το 1951 για την διάνοιξη της οδού Σοφούλη. Σήμερα γίνονται εκτεταμένες εργασίες συντήρησης, αποκατάστασης και ανάδειξης του μνημείου. Μέσα στο κάστρο βρίσκεται ο Ιερός Μητροπολιτικός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκο, κτίσμα του 1830.